Hiện tượng bốc hỏa khi đến tháng hoặc trước kỳ kinh là một dạng rối loạn sinh lý thường gặp ở nữ giới, có thể gây khó chịu về cả thể chất lẫn tinh thần. Đây không chỉ đơn thuần là biểu hiện sinh lý tạm thời mà còn là dấu hiệu cảnh báo những bất ổn nội tiết sâu xa hơn. Hiểu đúng về nguyên nhân và cách khắc phục kịp thời sẽ giúp cải thiện chất lượng sống cho nhiều phụ nữ.
Hiện tượng bốc hỏa khi đến tháng là gì?
Đặc điểm, thời gian xuất hiện, đối tượng thường gặp
Bốc hỏa khi đến tháng hay trước kỳ kinh nguyệt là cảm giác đột ngột nóng bừng lan tỏa phần trên cơ thể, nhất là vùng mặt, cổ và ngực, thường đi kèm với đỏ da, toát mồ hôi, tim đập nhanh hoặc khó chịu trong người. Hiện tượng này có thể kéo dài từ vài giây đến vài phút, xuất hiện rải rác trong ngày hoặc tập trung nhiều vào ban đêm, gây mất ngủ và mệt mỏi.
Tình trạng này thường gặp ở nữ giới trong độ tuổi sinh sản, đặc biệt ở những người tiền mãn kinh hoặc có rối loạn nội tiết tố trong chu kỳ kinh nguyệt. Theo thống kê từ Endocrine Society (2023), khoảng 25-35% phụ nữ trong độ tuổi 30-45 từng trải qua các cơn bốc hỏa liên quan đến kinh nguyệt.
Biểu hiện cụ thể của cơn bốc hỏa
Biểu hiện điển hình bao gồm cảm giác nóng rát đột ngột, đặc biệt ở vùng mặt, cổ; đỏ bừng da; vã mồ hôi; tim đập nhanh hoặc không đều; cảm giác ngột ngạt, bồn chồn. Một số người còn bị hoa mắt, buồn nôn hoặc lo âu thoáng qua. Những cơn này thường xuất hiện 1-3 ngày trước kỳ kinh và giảm dần khi hành kinh bắt đầu.
Nguyên nhân gây bốc hỏa khi đến tháng
Suy giảm nội tiết tố estrogen
Estrogen đóng vai trò điều hòa thân nhiệt thông qua tác động lên vùng dưới đồi – trung tâm điều chỉnh nhiệt trong não. Khi estrogen giảm nhanh trước kỳ kinh, vùng dưới đồi dễ bị kích thích, làm tăng dòng máu đến da và gây hiện tượng nóng bừng. Đây là cơ chế sinh lý phổ biến gây ra bốc hỏa trong pha hoàng thể muộn của chu kỳ.
Rối loạn chức năng vùng dưới đồi
Vùng dưới đồi còn chi phối cảm xúc, giấc ngủ và hormon khác như LH, FSH. Các thay đổi nội tiết tiền kinh nguyệt dễ gây rối loạn hoạt động vùng dưới đồi, khiến cơ thể phản ứng sai lệch với những thay đổi nhỏ về nhiệt độ, dẫn đến các cơn bốc hỏa bất thường.
Suy giảm trục hạ đồi – tuyến yên – buồng trứng (trục HPG)
Hoạt động trục HPG giữ cân bằng nội tiết nữ giới. Những rối loạn theo chu kỳ hoặc do bệnh lý gây nhiễu trục này có thể khiến cơ thể dễ xảy ra những phản ứng quá mức với tình trạng hormone sụt giảm, gây cơn bốc hỏa.
Yếu tố nguy cơ làm tăng tần suất bốc hỏa
Thừa cân, béo phì
Mỡ thừa ảnh hưởng đến hoạt động estrogen ngoại sinh (estrogen do mô mỡ tổng hợp). Những phụ nữ béo phì có xu hướng bị rối loạn điều nhiệt nặng hơn do mô mỡ giữ nhiệt, đồng thời cản trở cơ chế làm mát tự nhiên của cơ thể.
Sử dụng thuốc hoặc thực phẩm hỗ trợ nội tiết
Một số thuốc chống trầm cảm, thuốc ngừa thai hoặc sản phẩm tinh chất mầm đậu nành liều cao có thể làm thay đổi nồng độ hormon và kích thích phản ứng bốc hỏa nếu không được dùng đúng cách và liều lượng an toàn.
Căng thẳng và thiếu ngủ
Stress kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, thúc đẩy sản sinh cortisol và adrenaline – các hormon làm tăng thân nhiệt và nhịp tim. Kết hợp cùng mất ngủ thường xuyên gây bất ổn vùng dưới đồi, đẩy nhanh tần suất cơn bốc hỏa.
Yếu tố môi trường
Khí hậu nóng, phòng ngủ kém thông gió, mặc đồ quá dày hoặc sử dụng thực phẩm cay, nóng trước kỳ kinh… đều có thể trở thành tác nhân kích thích bốc hỏa.
Ảnh hưởng tiêu cực của cơn bốc hỏa
Giảm chất lượng cuộc sống tinh thần
Việc thường xuyên trải qua cảm giác nóng bức, khó chịu, vã mồ hôi nhiều lần trong ngày có thể khiến phụ nữ trở nên mất kiên nhẫn, dễ cáu gắt, ảnh hưởng đến hiệu suất công việc và các mối quan hệ xung quanh.
Rối loạn giấc ngủ
Bốc hỏa xảy ra ban đêm thường kèm theo thức giấc giữa chừng vì cảm giác nóng rát, khiến người bệnh khó ngủ lại và mất ngủ mãn tính. Ngủ không đủ giấc lại càng làm tăng nguy cơ mệt mỏi và suy giảm miễn dịch.
Tăng nguy cơ bệnh lý phụ khoa và nội tiết
Bốc hỏa trước kỳ kinh có thể là dấu hiệu sớm của rối loạn nội tiết mạn tính, buồng trứng đa nang, suy giáp hoặc suy buồng trứng sớm. Nếu kéo dài sẽ ảnh hưởng tới chức năng sinh sản và tăng nguy cơ loãng xương, tim mạch.
Cách giảm khó chịu khi bị bốc hỏa trước kỳ kinh
Hít thở sâu và thư giãn
Kỹ thuật thở sâu mang lại hiệu quả thư giãn hệ thần kinh và ổn định hoạt động vùng dưới đồi. Nghiên cứu của University of Rochester (2021) chỉ ra rằng thực hành thở sâu 5–10 phút/ngày trong 3 tuần giúp giảm tần suất bốc hỏa tới 50%.
Duy trì chế độ sống lành mạnh
Tập thể dục nhẹ nhàng như yoga, đi bộ, ăn uống cân bằng và hạn chế chất kích thích như cà phê, rượu sẽ giúp điều hòa hoạt động nội tiết và cải thiện độ nhạy thần kinh vùng dưới đồi, từ đó kiểm soát phản ứng bốc hỏa tốt hơn.
Sử dụng sản phẩm hỗ trợ tự nhiên
Các chế phẩm có nguồn gốc từ phytoestrogen như isoflavone trong mầm đậu nành, cao đương quy, sâm tố nữ… có thể hỗ trợ giảm triệu chứng rối loạn nội tiết nhẹ. Tuy nhiên, cần chọn nguồn rõ ràng, tránh lạm dụng và nên tham khảo ý kiến bác sĩ.
Tại sao bốc hỏa thường xảy ra ban đêm?
Ban đêm là thời điểm cơ thể phục hồi và thay đổi nồng độ nội tiết tố mạnh nhất trong chu kỳ. Nồng độ estrogen giảm vào thời điểm này khiến hoạt động vùng dưới đồi trở nên nhạy cảm hơn, dễ bị kích hoạt bởi yếu tố nhiệt độ hoặc stress, sinh ra các cơn bốc hỏa. Ngoài ra, không gian kín, quần áo dày khi ngủ và chu kỳ giấc ngủ sâu bị gián đoạn cũng là yếu tố làm triệu chứng rõ rệt về đêm.
Phân biệt bốc hỏa do chu kỳ kinh với tiền mãn kinh
Dù triệu chứng khá giống nhau, bốc hỏa khi đến tháng thường chỉ kéo dài 1–3 ngày và nằm trong chu kỳ sinh lý bình thường, hiếm khi đi kèm rối loạn kinh nguyệt rõ rệt. Trong khi đó, bốc hỏa do tiền mãn kinh xảy ra thường xuyên hơn, không theo chu kỳ đều và thường kèm các triệu chứng khác như khô âm đạo, cáu gắt, rụng tóc, mất ngủ kéo dài hoặc thay đổi về mật độ kinh nguyệt. Nếu tình trạng xảy ra quá thường xuyên, nên thăm khám nội tiết để phân biệt rõ nguyên nhân.
Kết luận
Bốc hỏa khi đến tháng là tình trạng phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ. Hiểu rõ nguyên nhân, yếu tố nguy cơ và cách xử lý đúng cách không chỉ giúp giảm khó chịu mà còn góp phần ngăn ngừa các rối loạn nội tiết dài hạn. Duy trì lối sống lành mạnh, chú ý đến tín hiệu cơ thể và thăm khám y tế định kỳ là biện pháp hiệu quả bảo vệ sức khỏe phụ nữ từ sớm.
Tài liệu tham khảo
[1] Endocrine Society. “Hot flashes and hormonal changes.” 2023. [2] Harvard Health Publishing. “Hot flashes: What you need to know.” 2022. [3] The North American Menopause Society (NAMS). “Understanding Menopausal Symptoms.” 2021. [4] University of Rochester Medical Center. “Breathing techniques for vasomotor symptoms.” Journal of Women’s Health, 2021.Bài viết của: Biên tập viên Drip Hydration




